دفتر نمایندگی جهاد کشاورزی گذشته ، حال و آینده

مقدمه- بوسنی و هرزه گوین در قلب اروپا نقطه تلاقی و همزیستی تاریخی و فرهنگی اسلام و مسیحیت بشمار مبرود که اکثریت مسلمان آن قرنهای متمادی با هموطنان مسیحی خود در صلح و آرامش بسر برده و تمدنی غنی را در این منطقه از جهان ایجاد کرده اند. با فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی این سرزمین به میدان زورآزمایی سلطه گران جهانی مبدل و این کشور ناخواسته درگیر جنگی خانمانسوز شد .این جنگ بی تردید یکی از هولناکترین جنگهای 40 سال اخیر جهان بشمار آمده و داغ ننگ دیگری بر پیشانی مدعیان حقوق بشر و نظم نوین جهانی محسوب می گردد . این جنگ که با هدف بیرون راندن مسلمانان از سرزمینهای آباء و اجدادیشان طراحی و بدست شقی ترین افراد اجرا گردید علاوه بر قتل عام و کشتار تعداد کثیری از آنان(حدود 200 هزار نفر) ، موجب گردید مسلمانان مناطق درگیر که از مهلکه جان سالم بدر بردند ، ناچار به ترک خانه و کاشانه خود شده و به سایر مناطق بوسنی و هرزه گوین نقل مکان نمایند( بیش از یک ملیون نفر) .
متعاقب امضاء توافقنامه صلح دیتون در سال 1995 و تشکیل نهادهای حکومتی ، بازگشت آوارگان به مناطق قبل از جنگ در دستور کار قرار گرفت و با توجه به تخریب و از بین رفتن بخش اعظم زیر ساخت ها، منازل مسکونی، باغات و مزارع و به یغما رفتن اموال مردم، دولتها و سازمانهای کمک رسان مختلف بویژه کشورهای اسلامی و مسلمانان سراسر جهان برای ارائه کمک اعلام آمادگی نمودند. جمهوری اسلامی ایران که همواره توجه به سرنوشت مسلمانان و مستضعفان جهان را به عنوان وظیفه ای اسلامی و انسانی بر گرفته از نص صریح قانون اساسی کشور وجهه همت خود قرار داده ، در دوران بازسازی نیز همچون دوران جنگ ارائه کمک برای رفع مشکلات بازگشتگان به مناطق قبل از جنگ و از سرگیری زندگی عادی را بطور جد در دستور کار خود قرار داد.
لذا با بازگشت امنیت نسبی به بوسنی و هرزه گوین و بنا به درخواست مسئولین این کشور از جمهوری اسلامی ایران ، وزارت جهادسازندگی ماموریت یافت تا طبق اصل سوم قانون اساسی مبنی بر کمک به ملل مستضعف جهان ، نسبت به تاسیس دفترنمایندگی در سارایوو اقدام نماید. بر این اساس از سال1997 این دفتر فعالیت خود را تحت عنوان سازمان کمک رسان BIRDS(انجمن توسعه روستائی ایران و بوسنی) در این کشورآغازنمود. این دفتر با هدف مشارکت در بازسازی ویرانیها و نیزکمک به بازگشت آوارگان جنگی ، فعالیت خود را حول سه محور کشاورزی ، عمرانی و آموزشی آغاز و تاکنون حسب شرایط زمان و مکان ، با هماهنگی

مقامات رسمی ، محلی و مذهبی نسبت به انجام وظایف خود اقدام نموده است.

نگاهی به روابط جمهوری اسلامی ایران و بوسنی و هرزه گوین :

جمهوری اسلامی ایران از جمله اولین کشورهایی است که بوسنی و هرزه گوین را بعنوان یک کشور مستقل به رسمیت شناخت و در سال 1994 نسبت به راه اندازی سفارت و اعزام سفیر به این کشور اقدام نمود. از آنجا که این موضوع مصادف شده بود با جنگ ظالمانه ای که با هدف تصفیه مسلمانان این کشور از سرزمینهای آباء و اجدادیشان و محو آثار اسلامی به راه انداخته شده بود، جمهوری اسلامی ایران همراه با سایر کشورهای اسلامی دفاع از مسلمانان بوسنی و هرزه گوین را بعنوان یکی از اولویتهای سیاست خارجی خود قرار داده و در این مسیر از هیچ کوششی فروگذار نکرد، بطوریکه بنابه گفته مطلعین نقش کمکهای جمهوری اسلامی ایران در چرخش توازن قوای نظامی به نفع نیروهای مسلمان این کشور غیر قابل انکار می باشد.
در حال حاضر علاوه بر سفارت جمهوری اسلامی ایران در سارایوو سایر نهادهای ایرانی فعال در بوسنی و هرزه گوین عبارتند از: رایزنی فرهنگی سفارت جمهوری اسلامی ایران ، مرکز بازسازی سفارت جمهوری اسلامی ایران (ICR)، موسسه علمی و پژوهشی ابن سینا، موسسه ملا صدرا، کالج فارسی-بوسنیایی گلستان، نمایندگی صدا و سیمای ج.ا.ایران (IRIB) و دفتر نمایندگی وزارت جهاد کشاورزی (BIRDS).
در عین اینکه مسئولین دو کشور همواره نسبت به ارتقاء سطح روابط بویژه در زمینه های اقتصادی تاکید داشته و تا کنون بیش از 10 موافقتنامه و قرارداداقتصادی بین دو کشور به امضاء رسیده است ولی حجم مبادلات اقتصادی قابل توجه نمی باشد .

تاسیس دفتر نمایندگی جهاد کشاورزی در سارایوو:

یکی از اقدامات جمهوری اسلامی ایران برای ارائه کمکهای انسان دوستانه به آوارگان ناشی از جنگ بوسنی، راه اندازی دفتر نمایندگی وزارت جهاد کشاورزی تحت عنوان سازمان کمک رسانی ایرانی BIRDS ( Bosna and Iran rural development society ) در اواخر سال 1997 در سارایوو می باشد، تا از این طریق تجربیات علمی و اجرایی جمهوری اسلامی ایران در زمینه توسعه روستایی و کشاورزی در قالب کمک رسانی به مناطق آسیب دیده منتقل و شرایط لازم برای باز گشت آوارگان مهیا گردد. این سازمان فعالیت خود را در شرایطی آغاز نمود که این کشور بویژه در مناطق روستایی با انبوه مشکلات و خرابیها از قبیل ویرانی خانه های مردم ، غارت اموال و احشام، تخریب باغات و مزارع، تخریب کارگاهها و کارخانجات، آسیب دیدگی تاسیسات زیربنایی و راهها، تخریب مساجد و مراکز فرهنگی و در نتیجه آوارگی و بیکاری خیل عظم مردم مواجه بود. هر چند که این دفتر در شروع فعالیت با توجه به شرایط ویژه آن دوران در زمینه هایی همچون کمک به بازسازی خانه های بازگشتگان نیز فعالیت داشت ولی ،محور اصلی فعالیت دفتر جهاد کشاورزی فراهم آوردن امکانات برای بازگشتگان بویژه در مناطق روستایی جهت بهره برداری آنان از اراضی کشاورزیشان بود. تا به این ترتیب ضمن حفظ حرمت و کرامت انسانی بازگشتگان امکان تامین معیشت خود و خانواده در همان محل زندگی فراهم گشته و بقول معروف بجای ماهی به آنان فن ماهی گیری آموخته شود تا بتوانند برای همیشه معاش خود وخانواده را با سربلندی تامین نمایند.
اقدامات انجام شده توسط دفتر نمایندگی جهاد کشاورزی:

در راستای تقویت بنیه اقتصادی بازگشتگان و کمک به ماندگاری آنان در مناطق و نیز رشد و توسعه تولیدات کشاورزی و دامپروری ، دفتر نمایندگی جهاد کشاورزی توجه خود را حول توانمند سازی آنان جهت بهره برداری از اراضی کشاورزی اشان معطوف داشته است. گستره فعالیتهای این دفتر قسمت اعظم کشور بوسنی و هرزه گوین به خصوص جمهوری صربسکا را شامل میشود ، بطوریکه نام بیردس برای مردم و مسئولین مناطق مختلف روستائی و حتی شهری این کشور نامی آشنا میباشد.
همانگونه که ذکر گردید بخش عمده فعالیتهای بیردس در مناطق مختلف جمهوری صربسکا نظیر ایزورنیک، سربرنیتسا، براتوناتس، بانیالوکا،کوزاراتس ، بوسانسکی نوی، گراژده، چاینیچه ، فوچا ،ویشه گراد ، سکو لاتس و ... متمرکز می باشد .از این طریق حدود چهار هزار خانوار بازگشته بهره مند شده اند. سازمان کمک رسانی ایرانی بیردس بنا دارد که در دوره جدید نیز در چارچوب سیاستهای اجرایی اعلام شده اقدامات خود را کماکان در این مناطق دنبال و با اجرای پروژه های ماندگارتر به اشتغال خانواده های بازگشته و افزایش توان اقتصادی آنها کمک نماید. از جمله پروژه های قابل ذکر که می تواند در دستورکار این سازمان قرار گیرد می توان به توسعه کشتهای گلخانه ای، راه اندازی کارگاههای فراوری محصولات کشاورزی و دامپروری اشاره نمود که چنین اقدامی علاوه بر کمک به اشتغال بازگشتگان از لحاظ توسعه کشاورزی مناطق نیز می تواند نقش موثری را ایفا نماید

زمینه های فعالیت دفتر نمایندگی جهاد کشاورزی در بوسنی و هرزه گوین:

فعالیتهای سازمان کمک رسانی جمهوری اسلامی ایران بیردس تاکنون در هفت حوزه بشرح ذیل متمرکز بوده است :
کمک به بازسازی و توسعه باغات و مزارع
کمک به توسعه کشتهای گلخانه ای
کمک به توسعه دامداری و زنبورداری
کمک به توسعه مکانیزاسیون کشاورزی
کمک به توسعه صنایع تبدیلی کشاورزی
کمک به افزایش آگاهیهای مردم در زمینه روشهای نوین کشاورزی
کمک به توسعه آموزشهای فنی و حرفه ای بویژه خیاطی و کامپیوتر با هدف ایجاد فرصتهای شغلی برای جوانان از طریق برگزاری کلاسهای آموزشی و اهداء امکانات
کمک به بازسازی مراکز فرهنگی و آموزشی
کمک به بازسازی خانه ها
روشهاي اجرايي دفتر جهاد کشاورزی

شاخص ترين ويژگيها و روشهاي اجرايي دفتر جهاد كشاورزي در بوسني را مي توان شامل موارد زير دانست:

1- تمركز فعاليتها در سطح روستاها
2- هماهنگي با نهادهاي دولتي مثل وزارت آوارگان ، مقامات مذهبی و شهرداریها در راستاي وظايف محوله
3- انجام كليه فعاليتها با هماهنگي مسئولين رسمي، محلي و مذهبي
4- اجراي پروژه ها با حداقل هزینه
5- آموزش و ترويج روشهاي نوين كشاورزي در بين روستائيان از طريق برگزاري كلاسها و كارگاههاي آموزشي
6- ايجاد فرصتهاي شغلي جديد از طريق برگزاري دوره هاي آموزشی فني و حرفه اي
7- توسعه زمينه هاي مختلف فعاليتهاي كشاورزي و دامپروري

آثار فعاليتهاي دفتر جهاد کشاورزی:

با توجه به تمركز فعاليتهاي دفتر جهاد كشاورزي در سطح روستاهاي كشور بوسني و هرزگوين، مي توان گفت كه از اين نظر جمهوري اسلامي ايران در زمره معدود كشورهای كمك رسان به روستائيان و كشاورزان اين كشور محسوب مي گردد. لذا آثار فعاليتهاي دفتر را مي توان بصورت ذيل بر شمرد:
1- كمك به بازگشت آوارگان جنگي
2- كمك به اشتغال زود بازده بازگشتگان روستائي و تثبيت آنها در محل زندگي
3- كمك به امنيت غذايي و فقرزدايي بخاطر ايجاد درآمدزايي
4- زمينه سازي بازگشت آوارگان
5- كمكه به افزايش بهره وري منابع آب و خاك از طريق بهبود مديريت مزارع
6- كمك به افزايش توليدات كشاورزي و دامپروري
7- كمك به فرآوري، بسته بندي و بازاريابي محصولات كشاورزي
8- توسعه فرهنگ كار و توليد در بين جوامع روستايي
9- ارتباط بي واسطه با مردم روستايي و افزايش سطح اعتماد مردم نسبت به جمهوري اسلامي ايران
10- توسعه فرهنگ مذهبي در بين مردم از طريق كمك به بازسازي و نوسازي مراكز فرهنگي-مذهبي
11- احياء هويت فرهنگي در بين مسلمانان
12- توسعه روستاها و كاهش مهاجرت مردم به مناطق شهري
13- زمينه سازي جهت حضور بخش خصوصي جمهوري اسلامي ايران در بازسازي كشاورزي و توسعه روستائي بوسني و هرزگوين

پيشنهادات برای توسعه فعالیتها:

بنظر مي رسد كه در زمينه هاي ذيل بویژ با مشارکت بخش خصوصی ایران نيز مي توان در بوسنی و هرزه گوین وارد عمل شده و اقدام نمود:
1- پرورش ماهيان سردابی
2- احداث باغات و مزارع نمونه در مناطق مختلف بوسني و هرزگوين
3- توسعه کشتهای گلخانه ای
4- تولید گل
5- كمك به تربيت نيروهاي كارشناسي مورد نياز اتحاديه ها از طريق برگزاري دوره هاي آموزشي تخصصي جهت كارشناسان بوسنيايي در ايران با همكاري مراكز تحقيقاتي و آموزشي جمهوري اسلامي ايران
6- تجارت چوب ، فراورده های چوبی و صنایع وابسته
7- توسعه گاوداری و گوسفند داری
8- توسعه صنایع غذایی بویژه لبنیات و صنایع گوشت
9- توسعه مکانیزاسیون
10- توسعه سیستمهای آبیاری تهت فشار بویژه برای باغات و گلخانه ها
لازم به ذکر است که در بسیاری از مناطق بویژه در محدوده جمهوری صربسکا اراضی بدلیل ترک منطقه از سوی مالکین و نبود سرمایه رها شده و بلا کشت مانده اند. این اراضی با توجه به پتانسیل تولیدی بالایی که دارند در صورت کشت وکار میتواند از بازده اقتصادی خوبی بر خوردار باشند.لذا فعالیت بخش خصوصی جمهوری اسلامی ایران در زمینه های فوق در اینگونه اراضی البته ، پس از بررسی جمیع جوانب حقوقی و قانونی به نظر مقرون به صرفه خواهد بود..
در پایان ذکر این نکته لازم است که با توجه به پتانسیلها و فرصتهای اقتصادی بویژه کشاورزی و صنعتی نهفته در کشورهای منطقه بالکان که علاوه بر بوسنی کشورهای صربستان ، کرواسی ، مقدونیه ، مونتنگرو و اسلوونی را نیز در بر میگیرد و شرایط اقتصادی ، اجتماعی و موقعیت جغرافیایی بوسنی و هرزه گوین نسبت به این کشور ها ،بنظر میرسد وضعیت مطلوبی را برای حضور اقتصادی جمهوری اسلامی ایران و استفاده از فرصتها بویژه در بخش کشاورزی فراهم کرده که متاسفانه تا کنون توجه چندانی نسبت به آن نشده است.
علاوه بر فرصتهای اقتصادی موجود با توجه به پیشینه این کشورها در دوران یوگسلاوی ، از لحاظ تکنولوژیکی نیز بویژه در بخش کشاورزی زمینه خوبی برای همکاری با آنها وجود دارد که از جمله میتوان به جنگلداری ، تولید چوب و صنایع چوبی ، تولید بذر ونهال ، دامپروری و صنایع غذایی اشاره نمود.

Iranska Humanitarna Organizacija BIRDS

Iranska Humanitarna Organizacija BIRDS

حجم، تحرک و نوع سرمایه گذاری در فدراسیون
بوسنی و هرزه گوین در زمان بعد از جنگ
(سالهای 1997 لغایت 2004)

در منطقه فدراسیون بوسنی و هرزه گوین در زمینه بازسازی و توسعه فعالیتهای اقتصادی و غید اقتصادی در زمان بعد از جنگ نسبتا سرمایه گذاری خوبی شده است. مطابق اطلاعات برای سالهای 1997 لغایت 2004 جمع سرمایه گذاری به مبلغ 13.404 میلیون مارک انجام شده که از این رقم مبلغ 12.126 میلیون مارک پرداخت شده است. سرمایه گذاری متوسط سالیانه اجرا شده به مبلغ 1.675 میلیون مارک می باشد که از این رقم مبلغ 1.515 میلیون مارک پرداخت شده است. معلوم است که 4/90% سرمایه گذاری پرداخت شده است.
نوع سرمایه گذاری نشان می دهد که بیشتر به فعالیتهای اقتصادی (نسبت به غیر اقتصادی) سرمایه گذاری شده بطوریکه 89.9% کل سرمایه گذاری را شامل می شود.
بیشترین سرمایه گذاری مربوط به صنایع تبدیلی به مبلغ 2.447 میلیون مارک (4/20%)، فعالیتهای تجاری به مبلغ 2.052 میلیون مارک (2/18%)، حمل و نقل و ارتباطات به مبلغ 1.746 میلیون مارک (4/14%) و برای تامین برق، گاز و آب به مبلغ 1.642 میلیون مارک (5/13%) می باشد.
همچنین کمترین سرمایه گذاری در زمینه های زیر صورت گرفته است: شیلات به مبلغ 8/6 میلیون مارک (05/0%)، توریسم به مبلغ 177 میلیون مارک (4/1%)، معدن به مبلغ 225 میلیون مارک (8/1%) و کشاورزی و جنگلداری به مبلغ 247 میلیون مارک (2%).
سرمایه گذاری در زمینه های غیر اقتصادی در سالهای 1997 لغایت 2004 به مبلغ 1.474 میلیون مارک (1/12%) بود. بیشترین زمینه های سرمایه گذاری در این بخش عبارتند از دستگاههای عمومی (6/5%)، بیمه سلامتی و اجتماعی (3/3%)، بقیه فعالیتهای عمومی-اجتماعی (2%) و آموزش (2/1) داشتند.
در خصوص افزایش سرمایه گذاری در زمان بعد از جنگ اختلاف زیادی بین فعالیتها وجود دارد، بطوریکه در بخش فعالیتهای غیر اقتصادی ، فعالیتهای عمومی-اجتماعی 7/28 افزایش داشته و در فعالیتهای اقتصادی توریسم (7/23%)، تجارت (9/22%)، صنعت تبدیلی (8/22%) و خرید و فروش اموال غیر منقول (3/20%) افزایش داشتند.
اطلاعات نشان میدهند که سرمایه گذاری در بعضی از فعالیتها اعم از آموزش (7/8%)، دستگاههای عمومی (2/4%)، تامین برق، گاز و آب (3/2%) و معدن (9/0%) کاهش پیدا کرده است.
همچنین اطلاعات موجود نشان می دهند که اختلاف زیادی در سرمایه گذاری بین کانتونها وجود دارد بطوریکه کانتون سارایوو بیشترین سرمایه گذاری را دارد (6/46%)،سپس بترتیب کانتون موستار (15%)، کانتون توزلا (7/10%)، کانتون زنیتسا (1/9%) ، کانتون تراونیک (2/6%)، کانتون شیروکی بریگ (8/4%)، کانتون بیهاچ (3/4%)، کانتون لیونو (7/1%) ، کانتون اوراشیه (1%) و کانتون گراژده (5/0%).

O državi Bosni i Hercegovini

Geografski položaj:
Bosna i Hercegovina je država površine 51.129 km2, čiji su važniji gradovi Sarajevo (prijestolnica), Banjaluka, Mostar, Tuzla i Bihać. Glede konfiguracije možemo reči da je centralni i južni dio pretežno brdsko-planinski, a sjeverni dio koji se proteže kraj rijeke Save, ravničarski. Što se tiče klimatskih uslova u globalu ima duga ljeta i hladne zime. Na višim područjima preovladavaju kratka i svježa ljeta te duge i snježne zime, dok su u južnim područjima zime sa manje padavina.
Stanovništvo:
Građani Bosne i Hercegovine se dijele na bošnjake (muslimane), srbe, hrvate i ostale, procentualno gledajući prema sljedećem redoslijedu 48,3%, 34%, 15,4% i 2,3%, tako da je ukupan broj stanovnika 4.007.608. Jezik građana ove države je bosanski, ali istovremeno drugi narodi koriste srpski i hrvatski jezik.
Obrazovni sistem:
Trajanje osnovnog obrazovanja ove države je 8 godina i za sve je obavezan, trajanje srednjeg obrazovanja je 4 godine i visokog takođe 4 godine. U Bosni i Hercegovini ima 407 osnovnih škola sa oko 250.000 učenika, 171 srednja škola sa 80.000 učenika i 7 univerziteta u Sarajevu, Mostaru, Banjaluci, Tulzi, Bihaću i Foči i 6 visokih škola.Glede pismenosti može se reči de je 94,1% muškaraca i 78% žena pismeno. Na svakih 1.000 osoba dolazi 21,05 novorođenih, a prosječni životni vijek je kod muškaraca 70,09 i kod žena 75,8 godina(2005). Procjenjuje se da u ovoj državi ima 1,026 milijuna radno sposobnih osoba.
Vlada:
Ova država se 1992.godine otcijepila od Jugoslavije i postala nezavisna i vrsta vladavine je demokratsko parlamemtarni sistem. Struktura vlasti je definisana na osnovu Dejtonskog mirovnom sporazuma, koji je potpisan 14.decembra 1995.godine, i izgleda ovako:
a) izvršna vlast,
1- Predsjedništvo sastavljeno od tri osobe, tako da se te tri osobe periodično smenjuju na
funkciji predsjednika predsjedništva;
2- predsjednik Vijeća ministara (predjsenik vlade);
3- Vijeće ministara;
b) zakonodavna vlast koja se sastoji od dva parlamenta, Zastupnički Dom i Dom Naroda;
c) sudska vlast ima dva dijela, jedan je Visoki Sud i drugi Ustavni Sud, a stavovi oba su u konsultaciji sa Ministrom pravde.
Ekonomska situacija:
Neki od ekonomskih pokazatelja Bosne i Hercegovine su sljedeći: bruto domaći proizvod (BDP) je 26,21 milijardi dolara(2004), vrijednost ekonomskog rasta je 5%, prosječna godišnja primanja su 6500 dolara i rast inflacije je 1,1%.
Prirodna bogatsva ove države su: hidroenergetski potencijal, mrki ugalj, željezna ruda, boksit, mangan, šuma, bakar, srebro, cink, kobalt, nikal, gips, so i pijesak.
Najvažniji poljoprivredni proizvodi su pšenica, kukuruz, voće, povrće i stočarski proizvodi.
Najvažnije industrije ove države su čelika, rudnici, montaže automobila, tekstila, prerade duhana, drvenog namještaja, eksplozivnih materija, municije, popravke aviona, kućnih potrepština i prerade ulja.
Objavljeno je da jeu toku 2004.godine izvezeno oko 1,7 milijardi dolara.

آشنايي با كشور بوسني و هرزگوين
**********************************
وضعيت جغرافيايي:
بوسنی وهرزه گوین كشوري است با مساحت 51129 كيلومتر مربع كه شهرهاي مهم آن عبارت از سارايوو (پايتخت)، بانیالوكا، موستار، توزلا و بيهاج مي باشند.
از لحاظ پستي و بلندي مركز و جنوب آن كوهستاني و شمال آن در امتداد رودخانه ساوا مناطق دشتي واقع شده اند.
از نظر آب و هوايي بطور كلي داراي تابستانهاي گرم و زمستانهاي سرد مي باشد. مناطق مرتفع از تابستانهاي كوتاه و خنك و زمستانهاي سخت و پربرف و مناطق جنوبي از زمستانهاي با بارندگي كمتر برخوردار است.
جمعيت:
مردم بوسني و هرزگوين به گروههاي نژادي بوشنياك (مسلمان)، صرب، كروات و ساير اقوام تقسيم بندي شده اند كه به ترتيب 3/48، 34، 4/15، 3/2 درصد جمعيت 4007608 نفري را به خود اختصاص داده اند. (2004)
زبان مردم اين كشور بوسنيايي است ولي در عين حال زبان صربی و كرواتي نيز بين اقوام مربوطه رايج است.
آموزش و پرورش:
دوره ابتدايي در اين كشور 8 سال و براي همه اجباري است، دوره متوسطه 4 سال و دوره دانشگاهي و مدارس عالي نيز 4 سال مي باشد.
در بوسني و هرزگوين 407 مدرسه ابتدايي با 000/250 دانش آموز، 171 دبيرستان با 000/80 دانش آموز و 7 دانشگاه در شهرهاي سارايوو، موستار، بانیالوكا، توزلا، بيهاج و فوچا و 6 مدرسه عالي (4 مورد وابسته به آموزش و پرورش و 2 مدرسه عالي هنر) وجود دارد.
از نظر نرخ با سوادي مردان 1/94 درصد و زنان 78 درصد باسوادند. در زمينه بهداشت نرخ مرگ و مير نوزدان 05/21 نفر در هر 1000 مورد تولد همچنين متوسط عمر در مردان 09/70 و در زنان 8/75 سال مي باشد. (2005)
تعداد نيروي كار در اين كشور 026/1 ميليون نفر برآورد مي گردد.
حكومت:
اين كشور در سال 1992 از يوگسلاوي جدا و به استقلال رسيد و نوع حكومت دموكراسي پارلماني را برگزيد.
ساختار حكومت بر اساس توافقنامه ديتون كه در 14 دسامبر 1995 به امضاء رسيد تعيين شده و در سطح ملي بصورت زير مي باشد:
الف : قوه مجريه
1- شوراي رياست جمهوري مركب از سه نفر كه هر كدام از آنها بصورت دوره اي رئيس جمهور خواهند بود .
2- رئيس شوراي وزارتي ( رئيس دولت)
3- شوراي وزيران (كابينه)
ب) قوه مقننه شامل دو مجمع قانونگذاري مجلس ملي نمايندگان و خانه ملت (پارلمان) است.
ج) قوه قضائيه داراي دو بخش يكي دادگاه عالي و ديگري دادگاه قانون اساسي است كه نظارت هر دو با وزير دادگستري مي باشد.
علاوه بر اين در بوسني و هرزگوين دو تقسيم بندي داخلي نيز وجود دارد يكي فدراسيون بوسني و هرزگوين و ديگري جمهوري صربسكا
وضعيت اقتصادي:
برخي از شاخصهاي اقتصادي بوسني و هرزگوين عبارتند از (2004) توليد ناخالص ملي 21/26 ميليارد دلار، نرخ رشد اقتصادي 5 درصد، درآمد سرانه 6500 دلار و نرخ تورم 1/1 درصد
منابع طبيعي در اين كشور عبارتند از: نيروي برق آبي، ذغال سنگ، سنگ آهن،بوكسيت، منگنز، جنگل، مس، كروم، سرب، روي ، كبالت، نيكل، رس، گچ، نمك و شن.
اهم توليدات كشاورزي شامل گندم، ذرت، ميوه جات، سبزيجات و توليدات دامي مي باشد. مهمترين صنايع اين كشور فولاد، معادن، مونتاژ خودرو، نساجي، فرآورده هاي تنباكو، مبلمان چوبي، مواد منفجره، مهمات، تعميرات هواپيما، لوازم خانگي و تصفيه روغن مي باشند.
صادرات كشور در سال 2004 معادل 7/1ميليارد دلار گزارش شده است.

Principi Iranske humanitarne organizacije BIRDS u BiH

Po relativnom povratku sigurnosti u državu BiH, kao i na osnovu zahtjeva zvaničnika te države od I.R.Iran, ministarstvo poljoprivrede je na osnovu trečeg principa Ustavnog zakona, prema kome je pomoć ugroženim narodima u Svijetu obaveza, dobilo zaduženje da osnuje ured. Temeljem toga, 1997.godine ovaj ured je počeo sa radom pod nazivom Iranska humanitarna organizacija BIRDS (Udruženje za razvoj ruralnog područja I.R.Iran i BiH) s ciljem učešća u obnovi BiH i pomoći povratku izbjeglih.
Obzirom da je prošla jedna decenija rada Iranske humanitarne organizacije BIRDS u BiH, na osnovu iskustva iz proteklog perioda navodimo neke principe i metoda djelovanja ove organizacije:
1- osnovna djelovanja Iranske humanitarne organizacije BIRDS u BiH su u okvirima dužnosti ministarstva poljoprivrede;
2- sve aktivnosti organizacije moraju biti definisana u okvirima zakona i procedura države BiH;
3-realizovani projekti moraju imati za cilj nastanjivanje izbjeglih na njihovim prijeratnim mjestima sa obezbjeđivanjem zaposlenja, jačanja ekonomske situacije porodice i povečavanju tehničke nauke;
4- svi projekti moraju imati svoj cilj, biti jedinstevni i produktivni;
5- predloženi projekti moraju se planirati u nekoliko faza u toku godine, tako da svaka faza ima svoj određeni rezultat i učinak, da u slučaju zastoja i eventualnog prekida dotoka sredstava projekat ne ostane nedovršen u datoj fazi;
6- područja realizacije projekata se određuju u saradnji sa ambasadom I.R.Iran te državnim i lokalnim zvaničnicima BiH;

7- svi projekti za realizaciju prije same realizacije moraju se potpisati sa službenim ili vjerskim organom a sve u saradnji sa ambasadom I.R.Iran;

8- organizovanje edukativnih stručnih i poljoprivrednih kurseva za korisnike poljoprivrednih donacija je obavezno, te se zbog toga moraju planirati i obezbjediti sredstva u projektu;

9- prioritet za realizaciju imaju projekti korisnika koji su organizovani kao pravno lice;

10- metod realizacije projekata je večinom regulisan kroz ugovore sa realizatorom projekta;

11- realizovani projekti po završetku u vidu služenog izvještaja bivaju predati nadležanim državnim organima;

12- Projekte Iranske hukmanitarne organizacije BIRDS u BiH možemo podijeliti u dvije grupe:

a)posebni razvojni projekti za određeno goegrafsko područje u korist večeg broja građana,

b)ekonomski projekti sa ciljem zaposlavanja i sticanja određenih primanja grupe građana,

u ekonomskim projekti postoji mogućnost učešća stručnog kadra iz Irana i BiH u okvirima zakona ,

13- u cilju jačanja aktivnosti, postoji mogućnost razmatranja o privlačenju sredstva iz domaćih, stranih, vladinih ili nevladinih izvora;

14- opredjeljenje BIRDS-a u narednom periodu će biti realizacija manjih i održivih projekata u oblasti poljoprivrede, koji imaju društevno-ekonomsko prihvatljivo opravdanje;

15-osnovne aktivnosti organizacije su konstantno upravljanje, kontrola i nadziranje toka realizacije projekta;

16-planiranje pružanje usluga u oblasti stočarstva i poljoprivrede kroz podršku uspostavljanja centara za pružanje usluga posredstvom privatnog sektora može biti razmatrano od strane organizacije.

Principi i metode djelovanja Iranske humanitarne organizacije BIRDS u BiH

Po relativnom povratku sigurnosti u državu BiH, kao i na osnovu zahtjeva zvaničnika te države od I.R.Iran, ministarstvo poljoprivrede je na osnovu trečeg principa Ustavnog zakona, prema kome je pomoć ugroženim narodima u Svijetu obaveza, dobilo zaduženje da osnuje ured. Temeljem toga, 1997.godine ovaj ured je počeo sa radom pod nazivom Iranska humanitarna organizacija BIRDS (Udruženje za razvoj ruralnog područja I.R.Iran i BiH) s ciljem učešća u obnovi BiH i pomoći povratku izbjeglih.
Obzirom da je prošla jedna decenija rada Iranske humanitarne organizacije BIRDS u BiH, na osnovu iskustva iz proteklog perioda navodimo neke principe i metoda djelovanja ove organizacije:
1- osnovna djelovanja Iranske humanitarne organizacije BIRDS u BiH su u okvirima dužnosti ministarstva poljoprivrede;
2- sve aktivnosti organizacije moraju biti definisana u okvirima zakona i procedura države BiH;
3-realizovani projekti moraju imati za cilj nastanjivanje izbjeglih na njihovim prijeratnim mjestima sa obezbjeđivanjem zaposlenja, jačanja ekonomske situacije porodice i povečavanju tehničke nauke;
4- svi projekti moraju imati svoj cilj, biti jedinstevni i produktivni;
5- predloženi projekti moraju se planirati u nekoliko faza u toku godine, tako da svaka faza ima svoj određeni rezultat i učinak, da u slučaju zastoja i eventualnog prekida dotoka sredstava projekat ne ostane nedovršen u datoj fazi;
6- područja realizacije projekata se određuju u saradnji sa ambasadom I.R,Iran